روش و مبناى معقول و مشروع به شدّت نهى كرده است . « 1 » مقصود از تفسير به رأى اين نيست كه ذهن انسان از هرگونه دانش و انديشه‌اى تهى باشد ؛ زيرا چنين فرضى واقعيت خارجى ندارد ، و هر انسانى اندوخته‌هايى از تصورات و تصديقات علمى در ذهن خود دارد ، بلكه مقصود اين است كه رأى و نظر خود را بر قرآن كريم تحميل نكند ، و به عبارت ديگر ، از پيش داورى بپرهيزد و با رعايت روش معقول و مشروع در فهم كلام الهى ، قرآن را تفسير كند . به عبارت ديگر ، تفسير به رأى ناظر به نتيجه‌اى كه از تدبّر در قرآن به دست مىآيد نيست ، بلكه ناظر به روشى است كه در فهم كلام الهى به كار گرفته مىشود . بدين جهت ، در روايت نبوى ديگرى آمده است : « من تكلّم في القرآن برأيه فأصاب فقد أخطا » « 2 » . آن كس كه در زمينه‌ى قرآن براساس رأى خويش سخن بگويد ، اگر واقع را هم بگويد خطار كار است . حكم به خطا با فرض اصابت كردن به واقع دليل بر اين است كه مقصود از تكلّم به رأى ، نادرست بودن روش فهم كلام الهى است . آنچه گفته شد نظريه‌ى اكثريت قاطع علماى شيعه است . ولى برخى از علماى شيعه كه « اخبارى » ناميده مىشوند « 3 » حجّيّت ظواهر قرآن كريم را نپذيرفته و راه فهم قرآن را منحصر در روايات معصومين عليهم السّلام دانسته‌اند . نظريه و دلايل آنان در

--> ( 1 ) . من فسّر القرآن برأيه فليتبوّء مقعده من النار . ( حديث نبوى معروف ) . ( 2 ) . الميزان : 3 / 76 . ( 3 ) . اخبارى لقب گروهى از محدّثان و فقهاى شيعه است و انكار حجيت ظواهر قرآن كريم مورد قبول آنان نيست ، بلكه برخى از آنان چنين اعتقادى دارند .